تبلیغات
انجمن علمی «علم اطلاعات و دانش شناسی» دانشگاه رازی کرمانشاه - کتابخانه های دیجیتال معتبرترین و پایدارترین اطلاعات موجود در وب هستند
انجمن علمی «علم اطلاعات و دانش شناسی» دانشگاه رازی کرمانشاه
حق مولف در محیط الکترونیک، نحوه سازماندهی منابع اطلاعاتی در کتابخانه های دیجیتالی، و عوامل موثر بر درک حریم خصوصی در شبکه های اجتماعی از جمله مسائلی بوند که در منابع اطلاعاتی وب در نخستین کنفرانس ملی «مدیریت منابع اطلاعاتی وب»  تشریح شدند.

حق مولف در محیط الکترونیک، نحوه سازماندهی منابع اطلاعاتی در کتابخانه های دیجیتالی، و عوامل موثر بر درک حریم خصوصی در شبکه های اجتماعی از جمله مسائلی بوند که در منابع اطلاعاتی وب در نخستین کنفرانس ملی «مدیریت منابع اطلاعاتی وب»  تشریح شدند.

نخستین کنفرانس ملی «مدیریت منابع اطلاعاتی وب» بعد از ظهر روز دوم اسفند در قالب دو نشست موازی در سال‌های همایش شمارهٔ سه و چهار کتابخانه‌ ملی پی گرفته‌شد.

 

در نشستی که توسط دکتر سید مهدی طاهری و دکتر رضا خانی‌پور مدیریت می‌شد، مقالاتی ارائه شدند. در این نشست، نسرین علی‌پور به ارائهٔ مقالهٔ مشترک خود با دکتر سعید رضایی شریف‌آبادی با عنوان «عوامل موثر بر درک حریم خصوصی و راهکارهای پیشنهادی برای شخصی‌سازی آن» پرداخت. علیپور شبکه‌های اجتماعی را از قوی‌ترین رسانه‌های پیوسته دانست و حریم خصوصی و حفظ محرمانگی اطلاعات را از مهم‌ترین چالش‌های این پایگاه‌ها معرفی کرد.

 

علیپور حریم خصوصی را ملموس‌ترین و پرکاربردترین حق از حقوق فردی دانست و عنوان کرد با این وجود تعریف دقیق و واضحی برای آن وجود ندارد. وی پس از مرور برخی از اشارات قرآن به مفهوم حریم شخصی و نیز آرای ویلیام پروسر در این باب، حریم شخصی را به صورت حق تنها ماندن، توانایی ایجاد مانع در مقابل دسترسی ناخواسته دیگران، توانایی پنهان ساختن برخی امور، کنترل بر اطلاعات شخصی، حفظ کرامت شخصی و حق صمیمیت تعریف کرد. علیپور به گسترش بحث حریم خصوصی در شبکه‌های اجتماعی و ایجاد تنظیمات حریم خصوصی در شبکه‌هایی از قبیل فیسبوک (به عنوان یک شبکهٔ بین‌المللی) و کلوب دات کام (به عنوان یک شبکهٔ ایرانی) اشاره کرد و در ادامه فرض‌های تایید شدهٔ پژوهش خود را به این ترتیب برشمرد:

 

  • درک حریم خصوصی تاثیر مثبتی بر نگرش کاربران نسبت به شبکه‌های اجتماعی دارد.
  • نگرانی درباره حریم خصوصی با استفاده از تنظیمات حریم‌خصوصی در شبکه‌های اجتماعی رابطه مستقیم دارد.
  • خودکارایی کاربر با استفاده از تنظیمات حریم خصوصی ارتباط مستقیم دارد.
  • درک سختی‌های ناشی از سرقت اطلاعات با استفاده از تنظیمات حریم خصوصی رابطهٔ مستقیم دارد.
  • میزان استفادهٔ دوستان کاربر از تنظیمات حریم خصوصی با استفاده او از این تنظیمات ارتباط مستقیم دارد.
  • سطح استفاده کاربر از شبکهٔ اجتماعی با استفاده از تنظیمات حریم خصوصی ارتباط مستقیم دارد.
  • زنان بیش از مردان از تنظیمات حریم خصوصی استفاده می‌‌کنند.

 

علی‌پور در بخش پایانی سخنرانی خود پیشنهاد‌های زیر را برای افزایش امینت اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی ارائه کرد:

  • آگاه کردن تولید کننده‌های شبکه‌های اجتماعی از مزایای به وجود آوردن حس اعتماد و امینت در کاربران به خصوص دربارهٔ تولیدکننده‌های شبکه‌های اجتماعی ایرانی.
  • آگاه کردن کاربران از خطرات عواقب از دست دادن اطلاعات.
  • آگاه کردن افراد از روش‌های رخنه به اطلاعات شخصی.
  • آموزش کاربران و فرهگازی ر زمینه حفظ حریم خصوصی.

 

در بخش بعدی نشست، دکتر شعله ارسطوپور به ارائهٔ مقالهٔ مشترک خود با خانم فاطمه احمدی‌نسب با موضوع «آسیب‌شناسی خط و ادبیات فارسی در موتورهای کاوش و پایگاه‌های برخط » پرداخت.

ارسطوپور در آغاز سخنرانی خود این چالش‌ها را در سه دسته کلی چالش‌های مرتبط با رسم الخط، چالش‌های مرتبط با صرف و دستور و چالش‌های مرتبط با معنا طبقه‌بندی کرد و دلایل چالش‌برانگیزی خط فارسی را تحلیل بودن این زبان، تصریفی بودن آن و پیوندی بودن آن دانست.

ارسطوپور در ادامه صحبت‌‌های خود از مشکلات ناشی از رسم‌الخط به مشکلات حاصل از فاصله‌گذاری و نحوهٔ نگارش الف در جستجوها اشاره کرد. وی به عنوان مثال به نتایج حاصل از سرچ دو واژهٔ آسم و اسم در پایگاه‌های ایران‌مگ و رایسس اشاره کرد و نشان داد که این واژه‌ها به جای هم بازیابی می‌شوند و موجب ریزش کاذب اطلاعات می‌شوند. وی از جملهٔ مشکلات مربوط به مسائل صرفی به دشواری تشخیص هسته واژگان مرکب و در نتیجه دشواری تصمیم‌گیری دربارهٔ گروه نحوی آن‌ها و نیز تفاوت‌های رسم‌الخطی ناشی از وام‌گیری‌های واژگانی اشاره کرد. ارسطوپور همچنین مهم‌ترین چالش معنایی زبان فارسی در وب را ابهام‌های ناشی از هم نگاشتی، چند معنایی و انتقالی دانست و به عنوان راهبرهای پیشنهادی برای حل این چالش‌ها بررسی مطالعات مشابه انجام گرفته روی زبان عربی را مفید دانست. او برخی از راهبردهای پیشنهاد شده در این پژوهش‌ را چنین برشمرد: نرمال‌سازی، استفاده از واژه‌نامه ها و تزاروس‌ها و ریشه‌سازها و مستندسازی در نمایه‌سازی.

 

پس از سخنرانی دکتر ارسطوپور، سمیه مجیدی به ارائهٔ چکیده‌ای از پژوهش مشترک خود با حامد علیپور حافظی، زهرا عبداللهی و میترا حیدر تامینی با عنوان «بررسی نحوه سازماندهی منابع اطلاعاتی در کتابخانه‌های دیجیتال ایران» پرداخت.

وی عنوان کرد ورود به عصر دیجیتال باعث  ناکارمدی روش‌های سنتی سازماندهی و نیاز به استنادهای نو شده است تا بتوان جلوی ریزش کاذب حجم عظیم اطلاعاتی که امروزه وجود دارد را در هنگام بازیابی گرفت. وی کتابخانه های دیجیتال را معتبرترین و مناسبترین و پایدارترین اطلاعات موجود در وب دانست و این موضوع را دلیل تیم پژوهشی خود برای انتخاب این پایگاه‌ها دانست.

مجیدی هدف پژوهش را پاسخ گویی به سه سوال زیر دانست:

  • کتابخانه‌های دیجیتال ایران از چه نرم‌افزارهایی برای سازماندهی استفاده می‌کنند؟
  • این نرم‌افزارها چه قابلیت‌هایی برای سازماندهی دارند؟
  • کدام فیلدها در نرم‌افزارهای کتابخانه‌های دیجیتال به طور مشترک تکمیل میشود.

وی روش تحقیق را پیمایشی و جامعهٔ آماری را 38 کتابخانهٔ دیجیتال موجود در ایران دانست و عنوان کرد بر اساس یافته‌های این پژوهش 69.23 درصد  از نرم‌افزارهای مورد بررسی از قابلیت شناسایی خودکار اطلاعات منابع و 92.3 از قابلیت نمایه سازی خودکار منابع برخوردار بوده‌اند و  اغلب نرم افزارها قالب ایزو را به جای قالب ایکس ام ال به کار می‌بردند. به علاوه اغلب نرم‌افزارها از قابلیت تصحیح دسته جمعی اطلاعات و قالب مارک استفاده می‌کرده‌اند.

مجیدی در پاسخ به پرسش سوم پژوهش عنوان کرد تنها دو فیلد عنوان و پدیدآورنده به طور کاملا مشترک در همهٔ کتابخانه‌های دیجیتال پر می‌شوند و فیلدهای موضوع و ناشر و سال نشر و شناسه‌های افزوده با فراوانی بیش از 70 در صد به طور مشترک مورد استفاده‌اند. مجیدی در پایان به لزوم تدوین استانداردهای خاص برای سازماندهی منابع کتابخانه‌های دیجیتال اشاره کرد.

 

در بخش بعدی نشست، دکتر داریوش مطلبی برای ارائهٔ مقالهٔ «حق مولف در محیط الکترونیک» مقاله خود و  شهیمه سادات حسینی را ارائه کرد.

 

وی حق مالکیت را حمایت قانونی از ناشر یا پدیداورنده از طریق ممانعت از تهیه نسخه غیرقانونی و غیرمجاز دانست و گفت این قانون نخستین بار در سال 1710 در انگلیس  تصویب شد. مطلبی عنوان کرد ویژگی های منابع الکترونیک باعث شد که اعمال حق مولف درباهٔ آن‌ها با چالش‌هایی رو به باشد به طوری که به علت تغییر دائم شکل این منابع اعمال قانون ثابت برای آن‌ها دشوار بود به این دلیل قانون‌گذاران تلاش کردند که نگاه خود را دربارهٔ حق مولف از نگاه شکلی به نگاه ماهوی تغییر بدهند و حق مولف را شامل همه آثار حاصل خلاقیت فکری بشر فارغ از شکل اثر بدانند.  وی ادامه داد دربارهٔ حق مولف دو نظام حقوقی عمده یعنی نظام  کامن لاو و نظام حقوق نوشته یا رومی-ژرمنی وجود دارد. در نظام اول که متعلق به انگلستان و کشورهای انگلیسی زبان و مستعمره‌های سابق این کشورهاست، قانون حق مولف بیشتر بر جلوگیری از تکثیر اثر متمرکز است  اما در نظام دوم که ایران نیز یکی از اعضای آن است علاوه بر حقوق مادی و فیزیکی توجه زیادی نیز به حق مالکیت معنوی اثر شده است.

 

سردبیر کتاب ماه کلیات عنوان کرد انتشار منابع در وب و اینترنت قابل رصد و قابل کنترل نیستند. بازتولید آثار در بسیاری از اوقات قابل تشخیص نیست. به کمک اینترنت نشر و همین طور دریافت اثر تا کلیک کردن ساده شده است. نسخه‌برداری بدون محدودیت زمانی و مکانی ممکن شده است و می‌شود آثار منتشر شده را با تغییر شکل و بسته‌بندی جدید بازنشر داد. همچنین امکان ذخیره حجم زیادی از اطلاعات فراهم است، گاهی تشخیص پدیدآورندهٔ اثر بسیار دشوار است و چند کاربر به طور همزمان از یک اثر استفاده می‌کنند. این دلایل باعث میشود که تشخیص نقض قانون در اینترنت دشوار باشد. وی در ادامه به برخی از عهدنامه‌های بین‌المللی در زمینهٔ حق مولف در محیط دیجیتال اشاره کرد و گفت قوانین در این زمینه تا جایی پیش رفته‌اند که حق دسترسی به سایت را نیز جزو حقوق مولف ذکر کرده‌اند.

 

دکتر مطلبی در ادامه به قوانین مربوط به حق مولف در فضای اینترنت در ایران اشاره کرد و آثار الکترونیک مورد حمایت را نرم افزارهای رایانه‌ای، وبگاه‌ها و پایگاه‌های داده دانست و در پایان گفت: حق مولف تنها حمایت از حقوق پدیدآورنده نیست بلکه با ایجاد انگیزه کافی برای پدیدآورنده حق دسترسی عمومی به اثر را افزایش می‌دهد. وی عنوان کرد کتابداران باید بتوانند با آشنایی با حقوق مولف بدبینی او را نسبت به انتشار آثارش در فضای دیجیتال کاهش داده و سبب افزایش دسترسی کاربران به این آثار شوند.

 

 



ارسال توسط فریبرز تقی پور
موضوعات
آرشیو مطالب
پیوند های روزانه
نویسندگان
آمار سایت