تبلیغات
انجمن علمی «علم اطلاعات و دانش شناسی» دانشگاه رازی کرمانشاه - گفتگو با آقای دکتر محمد حسن‌زاده (استادیار گروه علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه تربیت مدرس)
انجمن علمی «علم اطلاعات و دانش شناسی» دانشگاه رازی کرمانشاه

دکتر محمد حسن زاده، استادیار گروه علوم کتابداری و اطلاع رسانی در دانشگاه تربیت مدرس تهران و صاحب نظر و تالیف در حوزه‌های تخصصی علوم اطلاعات نظیر مدیریت دانش، فناوری اطلاعات، ذخیره و بازیابی اطلاعات و دولت الکترونیک است. 



عنوان رساله دکترای ایشان عبارت است از "بررسی عوامل زیرساختی مدیریت دانش در دولت جمهوری اسلامی ایران". دکتر حسن زاده، هدایت و راهبری پایان نامه‌ها و پژوهش‌هایی درباره وب‌گاه‌های دولتی را در کارنامه خود دارد از جمله پایان نامه‌های "کشف میزان دسترس پذیری وب سایت وزارتخانه‌های دولت جمهوری اسلامی ایران" و "مطالعه دیدگاه کاربران در زمینه دسترس پذیری وب سایت وزارتخانه‌های دولت جمهوری اسلامی ایران و ارائه الگوی مفهومی مناسب" و  همچنین کتاب "عصر اطلاعات و دولت دسترس پذیر". بر این اساس، گفتگویی با ایشان انجام داده‌ایم که از نظر خوانندگان می‌گذرد



 نظرتان درباره جشنواره ارزیابی وب‌گاه‌های دولتی که امسال برگزار می‌شود چیست؟ با توجه به اینکه وب‌گاه‌های دولتی، ابزارهای کاربردی و اجرایی دولت در فضای مجازی و در ساختار دولت الکترونیک هستند، این جشنواره چه نقش و تاثیری در پیشبرد اهداف دولت الکترونیک خواهد داشت؟
بسم الله الرحمن الرحیم. امروزه ما چه بخواهیم و چه نخواهیم وارد عصر اطلاعات شده ایم و این عصر ویژگی‌ها و الزاماتی دارد که ما را وادارمی کند خودمان را با آن همخوان کنیم و در صورتی که با ویژگی‌ها و استلزامات آن سازگاری لازم را پیدا نکینم، در فضای مجازی عصر کنونی محو خواهیم شد. به عبارت دیگر، چنانچه تا دیروز افراد، نهادها، سازمان‌ها و موجودیت های اجتماعی به لطف حضور خود در مجامع و اجتماعات شناخته می‌شدند، امروزه این شناخته شدن به واسطه حضور موثر در عرصه مجازی حاصل می‌شود. کسانی که به لطایف و ظرایف حضور در اینترنت و فضاهای مجازی آشنا نباشند نمی‌توانند در این عصر تاثیرگذار باشند. به همین دلیل است که به نظرمی رسد پرداختن به ابعاد مختلف حضور در عرصه مجازی از اهمیت خاصی برخوردار است و از آنجایی که وب سایت‌های دولتی به مثابه اولین جبهه حضور آنها در عصر مجازی هستند بنابراین برگزاری جشنواره‌هایی از این دست که با هدف تقویت حضور و نظاممند کردن حضور سازمان‌ها از طریق وب سایت‌های شان در اینترنت برگزار شود از اهمیت بسیار والایی برخودار هستند. مطمئنا این جشنواره تاثیرات بسیار زیادی خواهد داشت که می‌توان از آن جمله اشاره کرد به اینکه :
اولاً، موجب ایجاد آگاهی در بین سازمان‌ها نسبت به اهمیت وب سایت‌ها می‌شود
دوماً، جو رقابتی مناسبی را به وجودمی آورد.
سوماً، از آن‌هایی که در این زمینه فعال بوده‌اند، تقدیر می‌کند و موجب دلگرمی آنها می‌شود و در نهایت اینکه، زمینه را برای فعال‌تر شدن تلاش‌های نظری، علمی و اجرایی در زمینه وب سایت‌ها به ویژه در بعد دسترس پذیری و کاربردپذیری آنها فراهم می‌آورد.

- آقای دکتر، در طراحی وب‌گاه‌های دولتی ایرانی، مشکلی اساسی وجود دارد و آن عدم بهره گیری از استانداردهای وب است. البته بعضی از وب‌گاه‌ها ممکن است کم و بیش این استانداردها را رعایت کنند اما آنچه که مسلم است این است که توجه چندانی به استانداردهای وبی در طراحی وب‌گاه‌های دولتی نمی‌شود. شما چه راهکاری برای حل این مشکل ارائه می‌دهید؟ آیا الزامات قانونی هم مد نظر شما است؟

به نظر من ریشه اصلی مشکل در این زمینه شباهت بسیار زیادی به خیلی از مشکلات دیگری است که در مواجهه با پدیده‌های نوین در جامعه ما پیش می‌آید، آن شیفتگی ناآگاهانه است، به گونه‌ای که شیفتگی ناآگاهانه جلوی تفکر اساسی و برنامه ریزی شده را می‌گیرد. افراد به همین که اسم و آرم سازمان خود را در اینترنت می‌بینند مشعوف می‌شوند و این شعف باعث می‌شود که به کارکرد و عملکرد آن خیلی دقیق نشوند. یکی دیگر از ریشه‌های این مساله این است که معمولا ورود پدیده‌های نوین از جمله اینترنت و وب بدون زمینه و به صورت آنی اتفاق می‌افتد به این معنی که سازمانی که تا دیروز سر در مناسبی نداشت و دسترس پذیری در داخل سازمان از شکل و شمایل مناسبی برخوردا نبود باید امروز در فضای مجازی نیز به مدیریت این مسائل بپردازد. این در حالی است که در کشورهای پیشرفته رشد و گسترش پدیده‌ها در مقایسه با جوامع در حال توسعه و توسعه نیافته به صورت تدریجی اتفاق می‌افتد، سال‌ها بعد از آنکه در کشورهای پیشرفته مفهوم توجه به دسترس پذیری در ساختمان‌ها و فضاهای فیزیکی مورد توجه قرار گرفت و برای قشرهای مختلف همانند معلولین و ناتوانان جسمی و فکری تسهیلات مناسبی در ساختمان‌ها در نظر گرفتند، پدیده‌ای به نام وب که عنوان یک فضای مجازی پدیدار شد. طبیعتاً تفکرات پیشین که به بلوغ رسیده بودند در این فضا نیز به کار گرفته شده مثلا اکنون شما می‌بینید که بیشتر کشورها پیشرفته دارای نشان‌های دسترس پذیری ملی برای وب سایت‌های دولتی و غیر دولتی خود هستند این نشان دهنده توجه آنها به دسترس پذیری است. برای طراحی وب سایت‌ها از متخصصان کمک می‌گیرند و مسائلی نظیر آن. بنابراین به نظر می‌رسد برای فائق آمدن بر این مشکلات ضرورت دارد که برخی اقدامات انجام شود:

در وهله اول، این باور در بین مدیران تقویت شود که وب سایت مهم است و حضور در فضای مجازی به اندازه و حتی بیشتر از فضای فیزیکی اهمیت دارد. در وهله دوم، تیم‌های قدرتمندی برای طراحی و نگهداری وب سایت‌ها استخدام شود و از مشاورین قوی استفاده شود. تیم‌هایی که مهارت‌های چندگانه دارند. به عنوان نمونه حضور دانش آموختگان علوم کتابداری و اطلاع رسانی می‌تواند کمک بسیار ارزنده‌ای به مدیریت محتوای وب سایت سازمان داشته باشد. در وهله سوم، ارزیابی‌ها و رتبه بندی‌های مستمری در خصوص وب سایت‌ها از زوایای گوناگون، از جمله نحوه طراحی، نحوه عملکرد، نحوه نگهداری، مدیریت محتوا و نظیر آن در سطح ملی انجام شود. تا از رهگذر بتوان به ارتقای وب سایت به لحاظ کمّی و کیفی امیدوار شد.

-با توجه به اینکه مطالعاتی در حوزه وب‌گاه‌های دولتی داشته‌اید، نظرتان راجع به پژوهش در حوزه وب‌گاه‌های دولتی چیست؟ آیا پژوهش‌های نظری و کاربردی با محوریت موضوعی وب‌گاه‌های دولتی، میتواند راهکاری برای پیشبرد امر استانداردسازی وب‌گاه‌ها باشد؟
پژوهش همیشه در هرکاری می‌تواند راهگشا باشد، باید نهادهای مسئول بورس‌ها و گرنت های مناسبی برای انجام مطالعات در زمینه وب سایت در ابعاد مختلف آن اختصاص دهند، علاوه بر حمایت مالی زمینه را برای ایجاد ارتباط حسنه بین پژوهشگران و نهادهای اجرایی در این زمینه فراهم نمایند تا آنها بتوانند، یافته‌های خود را در عرصه عمل نیز ارائه نمایند و به کار ببندند. بنابراین، هم در عرصه نظری و هم در عرصه عملیاتی نیاز است که در عرصه حضور در فضای مجازی به صورت عام و وب سایت‌ها به صورت خاص پژوهش‌های قوی و عمقی انجام شود. این مطالعات می‌تواند شامل تدوین استانداردها، چارچوب‌ها، دست نامه‌ها، دوره‌های آموزشی، ابزارهای ارزیابی و حتی برنامه‌های کاربردی برای ایجاد و ارزیابی آسان وب سایت‌ها باشد. نکته مهم این است که نهادهای مرتبط به صورت هدفمند و هوشمندانه جریان پژوهش‌های دانشگاهی را به سوی نیازها و کاربست های خود رهنمون کنند. در غیر این صورت، یافته‌ها بلا استفاده خواهد ماند.

-اگر امکان دارد پروژه‌هایی که در این باره انجام داده‌اید یا راهبری و هدایت پژوهش یا طرحی را در زمینه ارزیابی وب‌گاه‌های دولتی داشته‌اید، به اجمال معرفی کنید.
عرصه وب و اینترنت، از ابتدای شروع فعالیت‌های پژوهشی مورد توجه و علاقه اینجانب بوده است، به گونه‌ای که اینجانب در پایان نامه کارشناسی ارشد خود استفاده از اینترنت به عنوان محم لی برای آموزش را مورد توجه قرار دادم، در سال 1380. بعد از آن راهکارها و شیوه‌های بکارگیری اینترنت در ارائه خدمات مرجع مجازی را بررسی کردم و حاصل آن مقاله‌های سه گانه ای است که در مجلات تخصصی منتشر شده است. به دنبال آن در کلاس‌های تدریس خود ارزیابی وب را مورد توجه قرار دادم و حداقل یک جلسه را به این امر اختصاص دادم که الحمدالله این مورد توام با موفقیت بوده و موجب شده که چندین تن از دانشجویان اینجانب به بررسی دسترس پذیری وب سایت‌ها و چندین نفر نیز به ارزیابی وب سایت‌ها علاقه‌امند شدند و پایان نامه‌های آنها که می‌تواند در ویژه نامه شما به صورت مفصل معرفی شود، بهترین نمونه از تحقیقات دانشگاهی در این عرصه هستند. علاوه بر آن کتاب و مقالاتی به زبان فارسی و انگلیسی در این زمینه در نشریات داخلی و خارجی منتشر شده است که از طریق جستجو در پایگاه‌های اطلاعاتی و همچنین در رزومه اینجانب قابل دسترس است. امیدوارم این تلاش‌های تحقیقاتی زمینه ساز شکل گیری یک جریان علمی در کشور شود که نتیجه آن ارتقای وضعیت حضور سازمان‌های ایرانی در وب و دنیای مجازی به صورتی موثر باشد.

-با توجه به اینکه استاندارد بومی یا ملی برای ارزیابی وب‌گاه‌های دولتی در اختیار نداریم و عمدتا همه شاخص‌ها و استانداردهای موجود برگرفته از نمونه‌ها و الگوهای خارجی نظیر کنسرسیوم وب جهانی است، آیا ضرورتی در طراحی و تدوین یک استاندارد ملی با در نظر گرفتن ویژگیهای کاربران ایرانی، زیرساخت‌های فنی اطلاعاتی و ارتباطی ایران و ساختار الکترونیکی دولت، وجود دارد؟
من این موضوع را تایید می‌کنم و فکر می‌کنم که باید تلاش‌ها از این به بعد دیگر محدود به معرفی استانداردها یا بکارگیری صرف آنها نشود بلکه در تحقیقات بعدی شکل دهی یک استاندارد یا به عبارت بهتر نشان ملی برای وب سایت‌ها تمرکز بیشتری شود و ابزارهایی مناسب و جامع الاطراف برای بررسی و ارزیابی وب سایت‌ها در سطوح مختلف فراهم گردد تا بتوان به صورت کارآمد از آن برای شکل دهی فعالیت‌های آتی استفاده کرد.

-با توجه به اینکه شما در حوزه‌های علوم کتابداری و اطلاع رسانی صاحب نظر و تالیف هستید و در این رشته دانشگاهی نیز تدریس می‌کنید، اشاره فرمایید که کتابداری و اطلاع رسانی چه نقشی میتواند در خصوص ارزیابی وب‌گاه‌های دولتی ایفا کند؟
من اطمینان دارم که دانش آموختگان علوم کتابداری و اطلاع رسانی می‌توانند مغز متفکر ارزیابی‌های مرتبط با وب و فضای مجازی به لحاظ محتوا و کارکردها باشند. تنها رشته‌ای که در محتوای دروس خود درس‌ها و سرفصل‌هایی مرتبط با ارزیابی و مدیریت وب سایت‌ها را گنجانده است و به صورت تخصصی و از دیدگاه اطلاع رسانی و پردازش اطلاعات به آنها توجه می‌کند، رشته کتابداری و اطلاع رسانی است و همان گونه که مستحضر هستید اولین کتاب‌ها و مقالات مربوط به ارزیابی وب در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی و مجلات این رشته منتشر شده است بنابراین دانش آموختگان این رشته می‌توانند در مدیریت، راهبری، نگهداری، سازماندهی وب سایت‌ها و اشاعه اطلاعات در فضاهای مجازی نقش بسیار مناسب ایفا کنند و به تیم‌های فعال در این عرصه خدمات ارزنده‌ای ارائه دهند یا مدیریت آنها را به عهده بگیرند.

-به عنوان آخرین سوال، نظر شما درباره با تشکیل و ایجاد دبیرخانه دائمی یا کار گروه دائمی ارزیابی و ارتقای وب‌گاه‌های دولتی در شورای عالی اطلاع رسانی چیست؟ وجود یک دبیرخانه دائمی در شورا که برنامه‌های بلند مدت و کوتاه مدتی در خصوص ارزیابی وب‌گاه‌های دولتی داشته باشد، چه کمکی به پیشبرد اهداف جشنواره‌های ارزیابی می‌کند؟
ایجاد چنین دبیرخانه‌ای می‌تواند از دو بعد حائز اهمیت باشد. یکی اینکه زمینه را برای مشارکت فعال و نقش آفرینی موثر این نهاد در مدیریت محملهای وبی و فضاهای مجازی فراهم می‌آورد و دیگر اینکه جشنواره‌هایی مثل جشنواره کنونی را نهادینه می‌کند و استمرار آنها را تضمین می‌کند. اما باید به یک نکته توجه کرد آن هم اینکه، شورای عالی اطلاع رسانی به تنهایی نمی‌تواند همه کارهای مربوط به این حوزه را به نحو احسن انجام دهد مگر اینکه زمینه را برای همکاری نهادهای دخیل دیگر و مراکز دانشگاهی فراهم نماید و یک دغدغه ملی در این زمینه ایجاد کند ولی رهبری این دغدغه و به ثمر رساندن آن را خود به عهده بگیرد.



طبقه بندی: گفتگو، 
ارسال توسط انجمن علمی «علم اطلاعات و دانش شناسی» دانشگاه رازی کرمانشاه
موضوعات
آرشیو مطالب
پیوند های روزانه
نویسندگان
آمار سایت