تبلیغات
انجمن علمی «علم اطلاعات و دانش شناسی» دانشگاه رازی کرمانشاه - اخلاق حرفه ای
انجمن علمی «علم اطلاعات و دانش شناسی» دانشگاه رازی کرمانشاه
تاریخ : یکشنبه بیست و چهارم اردیبهشتماه سال 1391

اخلاق حرفه ای در کتابداری واطلاع رسانی

 

چكیده یكی از مفاهیم شایع در فلسفه اخلاق، مفهوم مسوولیت است. مسوولیت به معنای درمعرض بازخواست بودن است و با وظیفه و تكلیف ملازم است. این وظایف و مسوولیت ها می باید درپرتو اخلاق حرفه ای كه یكی از عواملی است كه نقش حیاتی درشایستگی و بایستگی حرفه ها دارد تحقق یابد. اخلاق حرفه ای دربرگیرنده مجموعه ای از احكام ارزشی، تكالیف رفتار و سلوك و دستورهایی برای اجرای آنهاست....

چكیده یكی از مفاهیم شایع در فلسفه اخلاق، مفهوم مسوولیت است. مسوولیت به معنای درمعرض بازخواست بودن است و با وظیفه و تكلیف ملازم است. این وظایف و مسوولیت ها می باید درپرتو اخلاق حرفه ای كه یكی از عواملی است كه نقش حیاتی درشایستگی و بایستگی حرفه ها دارد تحقق یابد. اخلاق حرفه ای دربرگیرنده مجموعه ای از احكام ارزشی، تكالیف رفتار و سلوك و دستورهایی برای اجرای آنهاست. حرفه كتابداری و اطلاع رسانی ، با توجه به پیشینه تاریخی و نیز مبانی فلسفه اجتماعی خود از اصول كاری و اخلاق حرفه ای خاص خود برخوردار بوده و این مهم جایگاه ارزشمندی را در این حرفه به خود اختصاص داده است.
مقاله حاضر پس از بیان تعاریفی ازاخلاق، لزوم و ضرورت آن، دانش اطلاع رسانی و حوزه های مربوط به آن؛ اهمیت پایبند بودن به اصول و قواعد اخلاق حرفه ای درمسائل و موضوعات مختلف دانش اطلاع رسانی را متذكر و به شناخت و آگاهی هرچه بیشتر پاره ای از مهمترین وظایف و مسوولیت های كتابداران و متخصصان اطلاع رسانی درپرتو اخلاق حرفه ای كمك می كند و به عنوان راهنمای كاری آنها، موجبات شناخت عموم جامعه از فعالیت هایشان را فراهم خواهد ساخت. كلید واژه های موضوعی: اخلاق حرفه ای، علوم كتابداری و اطلاع رسانی مقدمه از آنجا كه انسان موجودی مختار و دارای تكلیف است نسبت به همه اعمال و رفتار خود مسوول و بلكه مشمول این دستور دینی كه همه شما در برابر همدیگر مسوول هستید می باشد. یكی از مفاهیم شایع در فلسفه اخلاق، مفهوم مسوولیت است. مسوولیت به معنای درمعرض بازخواست بودن است و با وظیفه و تكلیف ملازم می باشد. این بازخواست از طرف كسی است كه امر اخلاقی را صادر می كند و دیگران را به انجام آن ملزم می نماید و به همان دلیلی كه آنان مورد تكلیف واقع می شوند در معرض سوال و بازخواست خواهند بود. از جمله مسوولیت های انسان؛ مسوولیت در برابر خدا، مسوولیت در برابر جامعه و مسوولیت در برابر وجدان شایان توجه است. خداوند وظایفی را برای انسان ها نسبت به یكدیگر تعیین كرده است كه باید به این وظایف جامه عمل بپوشانند. خداوند در سایه تعیین وظایف، حقوقی نیز برای افراد و برعهده یكایك آنها قرارداده است. همه مسوولیت ها ازشوون و شاخه های مسوولیت در برابر خدا شمرده شده و همگی در شعاع آن قرار می گیرند. پس در مورد جامعه، بازخواست كننده حقیقی خدا است . او انسان را مورد خطاب قرارداده و می پرسد : چرا نسبت به جامعه چنین رفتار كردی یا چنان رفتار نكردی؟ مسوولیت در مقابل وجدان، همان احساس خرسندی است كه در برابر انجام وظیفه و نیز احساس شرمندگی است كه در برابر ترك وظیفه احساس می كنیم، مسوولیت حقیقی در برابر خدای متعال است.( بهادری نژاد، 1388 ) بر اساس یك تقسیم بندی كلی كه پیشینه آن به فلاسفه یونان می رسد، تمام علوم بشری به دو بخش كلی تقسیم می گردد: حكمت نظری و حكمت عملی. حكمت عملی در بر گیرنده دانش هایی است كه درباره افعال اختیاری انسان و اینكه كدام عمل شایسته تحقق و كدام سزاوار ترك است سخن می گویند و به سه شاخه منشعب می شود كه علم اخلاق یكی از آنهاست. به طور كلی علم اخلاق به افعال فردی می پردازد و درباره صفات خوب و بد كه از طریق اعمال اختیاری و ارادی در انسان قابل كسب هستند، بحث می كند. معمولاً مطالعات مربوط به اخلاق حداقل در سه حوزه مباحث فرا اخلاق، اخلاق توصیفی و اخلاق هنجاری مطرح است. كار اخلاق هنجاری، دفاع از نظریه های اخلاقی و عرضه نظریه ای ارزشی برای تبیین آن است و هدف آن شناسایی و بیان اساسی ترین احكام اخلاقی درباره درست و نادرست، خوب و بد، بایدها و نبایدهای اخلاقی است. مكاتب اخلاقی و اخلاق كاربردی دو زیرشاخه مربوط به اخلاق هنجاری هستند. اخلاق كاربردی، كاربرد نظریه های اخلاق هنجاری در بیان عمل است و شامل اخلاق حرفه ای است. هر حرفه ای رفتار و تعهدات مربوط به خود را دارد كه برگرفته از اساسنامه آن حرفه است. اخلاق حرفه اى نیز بر حسب دانش و آگاهی وسیع و یك نمونه ایده آل از خدمت به جامعه تعریف شده و مى كوشد به مسائل اخلاقى حرفه هاى گوناگون پاسخ دهد. این معیارهای اخلاقی همچون نقشه های راهنمایی هستند كه به صاحبان حرفه كمك می كنند تا نقش های خود را به روشنی و وضوح كامل ایفا نمایند. از سوی دیگر هر سازمان و موسسه حرفه ای برای ادامه حیات خود، نیازمند ارائه رفتارها و الگوهای اخلاقی است تا بتواند جامعه را مجاب حرفه خود كند و پشتیبانی جامعه را در تداوم خود كسب كند و در این راه باید اخلاقی را نشان دهد كه جامعه می پسندد. ضرورت این بحث با درك این واقعیت كه كتابداری و اطلاع رسانی یك حرفه خدمت مدار است برجسته تر می شود و در این راستا برای انجام هرچه بهتر این خدمات قوانینی لازم است از جمله قوانین حرفه ای كه وظایف حرفه ای و مسوولیت های كتابداران و اطلاع رسانان را تبیین می كند. این قوانین وسیله ای برای مشروعیت بخشیدن و ارتقای وجهه حرفه بوده و اطلاع رسانی را از حرفه های دیگر متمایز می كند. قوانین حرفه ای، همچنین بنیانی برای تفكر و عمل حرفه ای است و به تنظیم استانداردهای رفتار حرفه ای و نظام مند كردن رفتار حرفه ای و حفظ گرایش های جامعه مورد خدمت كمك می كند. (اسفندیاری مقدم ، 1387) معنای اخلاق اخلاق جمع كلمه خلق می باشد و در فرهنگ دهخدا در برابر آن چنین آمده است : "جمع خلق، خوی ها ... اخلاق سیئه: اخلاق نكوهیده وناپسند". علامه مجلسی در تعریف اخلاق می گوید: "اخلاق ملكه ای است نفسانی كه كار به آسانی از آن صادر می شود. برخی از این ملكات فطری و ذاتی اند و پاره ای از آنها با تفكر و تلاش و تمرین عادت دادن نفس به آنها، به دست می آیند... چنان چه بخیل ابتدا با سختی و جان كندن چیزی را می بخشد، اما در اثر تكرار بخشش به صورت خوی و عادت او در می آید". علامه جعفری در تعریف اخلاق می گوید: "اخلاق عبارت است از انجام كار نیك و دوری از كار زشت با بهره برداری از آزادی یعنی بدون این كه صدور آن كار از ما به جهت عوامل مكانیكی صد در صد مشخص شده باشد. البته ریشه اساسی آن هم عبارت است از همان جستجوی كمال". دو نوع نگاه به اخلاق و چسیتی آن وجود دارد :در نگاه جدید، اخلاق پدیده‌ای معطوف به رفتارهای انسانی تعریف شده است ولی در نگاه سنتی مسلمانان اخلاق ملكه‌ای نفسانی است. در نگاه جدید ضمانت اجرایی آموزه‌های اخلاقی، قانون است و در نتیجه، مرزی روشن و قابل تفكیك بین اخلاق از یك سو و حقوق و قانون از سوی دیگر وجود ندارد؛ اما در نگاه مسلمانان ضمانت اجرایی اخلاق امری فراتر و استوارتر از الزامات قانونی، یعنی تعهد درونی انسان‌ها است. در نگاه جدید، رعایت اخلاق وقتی معنا پیدا می‌كند كه فرد در معرض نگاه و داوری دیگران باشد؛ ولی در نگاه سنتی مسلمانان، فرد به پایه‌ای از رشد می‌رسد كه خواه در معرض نگاه دیگران باشد یا نباشد بر اساس یك بصیرت درونی و التزام قلبی، خود را مقید به رعایت آن می‌داند. بر اساس نگاه جدید راه ارتقای اخلاق در جامعه، تقویت راهكارهای قانونی و حقوقی و مقررات و ساز و كارهای نظارتی است؛ ولی بر اساس نگاه سنتی، راه ارتقای اخلاق تكیه بر تربیت درونی شهروندان و تقویت ‌ساز و كارهای تربیتی در جامعه است. (الویری، 1388( ضرورت توجه به اخلاق از دو جنبه می شود به اخلاق نگاه كرد؛ اجتماعی و فردی. از جنبه اجتماعی یعنی این كه چرا جامعه باید علاوه بر قانون و مصلحت اخلاقیات را نیز بپذیرد و چرا جامعه به اخلاق نیازمند است؟ و از جنبه فردی یعنی آن كه چرا یك انسان باید اخلاق را بپذیرد و بر طبق آن رفتار كند؟ درصورتی كه ازجنبه اجتماعی به این موضوع نگاه كنیم، آشكار است كه درصورت عدم پذیرش اخلاقیات، شرایط حیات انسانی رضایت بخش برای مردمی كه در اجتماع زندگی می كنند به دست نمی آید. اما ازجنبه فردی، توجیه عدم پذیرش اخلاق، توجیهی خودگرایانه یا مصلحت اندیشانه به نظر می رسد كه به نوبه خود، توجیه درستی نیست و اصولا توجیه حماقت است. بنابر این منطق حكم می كند كه انسان شیوه زندگی خود را بر اصول اخلاقی بنا كند. اگر ما نمی توانستیم به مردمی اعتماد كنیم كه از آنها انتظار راستی و صداقت داریم آنگاه چه روی می داد. در جامعه نیاز به اصول اخلاقی به قدری اهمیت دارد كه اكثر ارزش های اخلاقی معتبر به كتب خشك قوانین و مقررات راه برده اند. پیكره عظیمی از ارزش های اخلاقی یك جامعه را نمی توان به قانون الحاق و منضم كرد زیرا این ارزش ها ماهیتی قضاوت پذیر دارند. داشتن قوانین حاكم بر دزدی، دروغگویی یا دیگر نیرنگ ها امری شدنی و ممكن است اما وضع قوانین معنی دار در مورد اكثر اصول اخلاقی چون صداقت، وفاداری و برتری خواهی به مراتب مشكل تر است اما این بدان معنا نیست كه ماهیت ذهنی آنها ارزشی قضاوت پذیر به آنها می دهد. از نظر شهید مطهری (1369، ص274-275) از آنجا كه انسان به لحاظ غریزه و صفات اولیه طبیعی كه برایش لازم و ضروری است بسیار ضعیف و ناقص می باشد و در خود طبیعت بشر این استعداد وجود دارد كه خودش آن خلقی را كه لازم است انتخاب و اختیار كند. از این رو نیازمند به اخلاق است تا نقص و ضعف خود را برطرف نماید و بشر به قدرت اراده و اندیشه خود احتیاج به یك نظام اخلاقی دارد.




طبقه بندی: دانستنی ها، 
ارسال توسط فریبرز تقی پور
موضوعات
آرشیو مطالب
پیوند های روزانه
نویسندگان
آمار سایت